حکمرانی منابع طبیعی

حکمرانی منابع طبیعی

تحلیل تغییرات اقلیمی و پیامدهای آن بر حکمرانی منابع طبیعی: رویکردی تلفیقی با استفاده از LARS-WG و SWOT

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
رضا دسترنج
احمد نوحه گر
گروه مهندسی سوانح، آموزش و سیستم‌های محیطی، دانشکده محیط زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
10.22059/jnrg.2025.401978.1053
چکیده
تغییر اقلیم یکی از مهم‌ترین چالش‌های پیش‌روی نظام‌های اجتماعی_ اکولوژیک در ایران به شمار می‌رود و اثرات مستقیم و غیرمستقیمی بر حکمرانی منابع طبیعی، به‌ویژه منابع آب و کشاورزی دارد. در این پژوهش با هدف بررسی تغییرات اقلیمی و پیامدهای آن بر مدیریت منابع طبیعی، داده‌های روزانه دما (حداقل و حداکثر)، بارش و ساعات آفتابی ایستگاه هواشناسی مهاباد طی دوره تاریخی 1986 تا 2014 از سازمان هواشناسی کشور گردآوری شد. سپس با استفاده از مدل ریزمقیاس‌سازی LARS-WG و خروجی پنج مدل گردش عمومی جو شامل ACCESS-ESM1-5، CNRM-CM6-1، HadGEM3-GC31-LL، MPI-ESM1-2-LR و MRI-ESM2-0 تحت سه سناریوی انتشار SSP126، SSP245 و SSP585 شرایط اقلیمی دوره آتی 2021 تا 2040 شبیه‌سازی گردید. به‌منظور افزایش دقت پیش‌بینی، وزن‌دهی مدل‌ها بر اساس انحراف داده‌های شبیه‌سازی‌شده از مقادیر مشاهداتی در دوره پایه انجام گرفت. نتایج نشان داد که میانگین دمای حداکثر حدود 8 درصد و میانگین دمای حداقل حدود 20 درصد افزایش یافته و میانگین بارش سالانه حدود 13 درصد کاهش خواهد یافت. این تغییرات به‌ویژه با کاهش بارش تابستانه و نوسانات شدید زمستانه، پیامدهای جدی برای حکمرانی منابع طبیعی دارند؛ از جمله فشار مضاعف بر منابع آب سطحی و زیرزمینی، کاهش پایداری کشاورزی دیم، تهدید امنیت غذایی و افزایش ریسک سیلاب‌های زمستانی. تحلیل نتایج در چارچوب SWOT (Strengths, Weaknesses, Opportunities, Threats) نشان داد که در کنار تهدیدهای جدی، فرصت‌هایی همچون توسعه سامانه‌های نوین آبیاری، اصلاح الگوی کشت و استفاده از ظرفیت سد مهاباد برای ذخیره‌سازی آب وجود دارد. بر این اساس، یافته‌های پژوهش می‌تواند مبنای علمی برای سیاست‌گذاری‌های انطباقی و تقویت تاب‌آوری اجتماعی–اکولوژیک در مدیریت پایدار منابع طبیعی منطقه فراهم آورد.
کلیدواژه‌ها
تحلیل SWOT
تغییر اقلیم
حکمرانی منابع طبیعی
مدل LARS_WG
Abdulsahib, M. A., Ali, M. H., Al-Ansari, N., Laue, J., & Knutsson, S. (2024). Stochastic downscaling of daily precipitation and temperature under CMIP6 climate change scenarios using LARS-WG model for northern Iraq. Theoretical and Applied Climatology, 156(1–2), 237–252. https://doi.org/10.1007/s00704-023-04649-2
Adger, W. N., Dessai, S., Goulden, M., Hulme, M., Lorenzoni, I., Nelson, D. R., ... & Wreford, A. (2009). Are there social limits to adaptation to climate change? Climatic Change, 93(3–4), 335–354. https://doi.org/10.1007/s10584-008-9520-z
Azari, M., Dinpashoh, Y., & Mirabbasi, R. (2021). Assessment of precipitation erosivity factor under climate change in Iran. Theoretical and Applied Climatology, 144(3–4), 1281–1295. https://doi.org/10.1007/s00704-021-03598-1
Diffenbaugh, N. S., & Burke, M. (2019). Global warming has increased global economic inequality. Proceedings of the National Academy of Sciences, 116(20), 9808–9813. https://doi.org/10.1073/pnas.1816020116
Firoozzare, A., Mahdavi-Mazdeh, M., Ghasemi, A., & Rahmani, M. (2023). An integrated SWOT-BWM-WASPAS approach to enhance sustainable rain-fed agriculture: A case study in Mashhad, Iran. Agriculture, 13(6), 1215. https://doi.org/10.3390/agriculture13061215
Goli, I., Alizadeh, H., Karami, E., & Shiri, J. (2021). Evaluating the productivity of paddy water resources in northern Iran using SWOT analysis. Water, 13(21), 2964. https://doi.org/10.3390/w13212964
Goudarzi, M., Mo’tamed-Vaziri, B., & Mirhosseini, M. R. (2019). [Evaluation of meteorological parameters changes due to climate change using LARS weather generator: A case study of Kan watershed]. Environmental Sciences, University of Tehran. (In Persian) https://doi.org/
IPCC. (2021). Climate change 2021: The physical science basis. Contribution of Working Group I to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/9781009157896
Jahangir, M. H., Abbasi, F., & Toomanian, N. (2022). Climate change impact assessment on precipitation and temperature using LARS-WG and CMIP6 models in southern Iran. Meteorological Applications, 29(5), e2084. https://doi.org/10.1002/met.2084
Madani, K., AghaKouchak, A., & Mirchi, A. (2016). Iran’s socio-economic drought: Challenges of a water‐bankrupt nation. Iranian Studies, 49(6), 997–1016. https://doi.org/10.1080/00210862.2016.1259286
Nazari-Sharabian, M., Taheriyoun, M., Ahmad, S., Karakouzian, M., & Ahmadi, A. (2019). Water quality modeling of Mahabad Dam watershed–reservoir system under climate change conditions, using SWAT and system dynamics. Water, 11(2), 394. https://doi.org/10.3390/w11020394
Nouri, M. (2019). Impact of climate variation and human activities on water resources in Mahabad aquifer, northwestern Iran. AQUA, 68(2), 121–130. https://doi.org/10.2166/aqua.2019.079
Nouri, M. (2023). Water management dilemma in the agricultural sector of Iran. Environmental Science & Policy, 135, 45–56. https://doi.org/10.1016/j.envsci.2022.12.003
Ostad-Ali-Askari, K., Ghorbanizadeh Kharazi, H., Shayannejad, M., & Zareian, M. J. (2020). Effect of climate change on precipitation patterns in an arid region using GCM models: Case study of Isfahan-Borkhar Plain. Natural Hazards Review, 21(3), 04020006. https://doi.org/10.1061/(ASCE)NH.1527-6996.0000378
Ostrom, E. (2009). A general framework for analyzing sustainability of social-ecological systems. Science, 325(5939), 419–422. https://doi.org/10.1126/science.1172133
Safavi Gerdini, M., Ebrahimi, M., Gheitasi, M., & Ahmadpari, H. (2022). Strategic assessment of urban water resource management in Iran using SWOT-AHP method. Environment, Development and Sustainability, 24(12), 14071–14095. https://doi.org/10.1007/s10668-021-02001-7
Semenov, M. A., & Stratonovitch, P. (2010). Use of a stochastic weather generator in the development of climate change impact assessments. Climatic Change, 89(3–4), 279–301. https://doi.org/10.1007/s10584-009-9613-8
Sheikha-BagemGhaleh, S., Babazadeh, H., Rezaie, H., & Sarai-Tabrizi, M. (2023). The effect of climate change on surface and groundwater resources using WEAP-MODFLOW models: A case study of Mahabad, northwest of Iran. Applied Water Science. https://doi.org/10.1007/s13201-023-01923-4
Tabari, H. (2020). Climate change impact on flood and extreme precipitation increases with water availability. Scientific Reports, 10, 13768. https://doi.org/10.1038/s41598-020-70816-2
Weihrich, H. (1982). The SWOT analysis using a multifunctional tool. Journal of Long Range Planning, 15(3), 47–66.
Zareian, M. J., Eslamian, S., & Safavi, H. R. (2015). A modified regionalization weighting approach for climate change impact assessment at watershed scale. Theoretical and Applied Climatology, 122(3–4), 497–516. https://doi.org/10.1007/s00704-014-1307-8
حکمرانی منابع طبیعی
دوره 2، شماره 2
تابستان 1404
صفحه 176-191