واکاوی عوامل تأثیرگذار بر حکمرانی پایدار منابع آب زیرزمینی در استان زنجان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

گروه ترویج، ارتباطات و توسعه روستایی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران.

چکیده

در سراسر جهان کاهش فزاینده ذخایر آب‌های زیرزمینی نشان می‌دهد چالش اصلی دیگر ماهیت فیزیکی کمبود آب نیست، بلکه ضعف و ناکارآمدی چارچوب‌های حکمرانی در مدیریت پایدار این منابع حیاتی است. بر این اساس هدف این پژوهش آمیخته (کیفی - کمّی)، شناسایی و اولویت‌بندی عوامل تأثیرگذار بر حکمرانی پایدار منابع آب زیرزمینی در استان زنجان بود که با استفاده از تکنیک دلفی انجام شد. جامعه آماری این پژوهش شامل 21 نفر از متخصصان و مدیران ارشد اجرایی در سازمان‌های مرتبط و اعضای هیأت علمی دانشگاهی آشنا به مدیریت و حکمرانی آب بودند که با توجه به سطح تحصیلات و سابقه کاری در حوزه منابع آب، به‌صورت هدفمند و با روش گلوله‌برفی انتخاب شدند. به‌منظور تجزیه‌وتحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار SPSS، از میانگین، انحراف معیار و ضریب کندال بهره گرفته شد. پس از انجام دو دور دلفی و تأیید پایداری اجماع (بر اساس معیار اشمیت و ثبات ضریب کندال)، 22 عامل و پیشران کلیدی شناسایی شدند که همزمان از دو منظر «اهمیت» و «همگرایی نظرات» معیارهای لازم را داشتند. در نهایت پیشران‌های منتخب در قالب یک مدل لایه‌ای اولویت‌بندی شدند؛ لایه حیاتی به‌عنوان هسته مرکزی مدل، بر سه عامل کلیدی اصلاح نظام قیمت‌گذاری، ارتقای بازدارندگی قوانین و استقرار فناوری‌های پایش، تمرکز دارد. در سطوح بعدی، لایه ضروری مشتمل بر ۱۴ عامل (نظیر سازگاری با تغییر اقلیم، هماهنگی بین‌نهادی و ثبات در سیاستگذاری) و لایه پشتیبان شامل پنج عامل (ازجمله شفاف‌سازی حقوق مالکیت، تلفیق نهادهای عرفی و رسمی و تمرکززدایی محلی) شناسایی شدند که درمجموع چارچوب راهبردی حکمرانی پایدار منابع آب زیرزمینی در استان زنجان را تشکیل می‌دهند. یافته‌های این پژوهش با ارائه یک ساختار اولویت‌بندی‌شده، بستری عینی برای تحقق حکمرانی شواهدمحور فراهم آورده است که می‌تواند به‌مثابه الگویی مرجع برای اصلاح فرایندهای تصمیم‌گیری در مناطق با تنش هیدرولوژیکی مشابه استفاده شود.

کلیدواژه‌ها

حکمرانی منابع طبیعی
دوره 2، شماره 4
دی 1404
صفحه 438-455

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار