بررسی سهم بخش‌های اقتصادی در انتشار دی‌اکسیدکربن و میزان ناترازی اکولوژیکی در ایران با رویکرد رگرسیون کوانتایل

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

گروه اقتصاد، دانشکده علوم اداری و اقتصاد، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران.

چکیده

پژوهش حاضر با هدف تحلیل اثرات انتشار دی‌اکسیدکربن ناشی از بخش‌های مختلف اقتصادی بر کسری اکولوژیکی ایران طی دوره ۱۹۷۰ الی ۲۰۲۴ انجام شده است. در این راستا، از روش رگرسیون کوانتایل به ‌عنوان رویکردی مقاوم در برابر ناهمگنی داده‌ها استفاده شده تا تفاوت اثرات در سطوح مختلف کسری اکولوژیکی بررسی شود. متغیرهای مدل شامل انتشار دی‌اکسیدکربن از بخش‌های کشاورزی، ساختمان، سوخت، صنعت، برق، فرآیندهای صنعتی و حمل‌ونقل است. بخش فرآیندهای صنعتی به انتشار ناشی از واکنش‌های تولیدی در صنایع سنگین نظیر سیمان، فولاد، آلومینیوم و مواد شیمیایی اشاره دارد، در حالی‌که بخش سوخت شامل فعالیت‌های مرتبط با استخراج، پالایش و تبدیل سوخت‌های فسیلی تعریف شده است. یافته‌های مطالعه حاضر نشان می‌دهد که انتشار دی‌اکسیدکربن در بخش‌های صنعت، فرآیندهای صنعتی و حمل‌ونقل در تمامی کوانتایل‌ها (25/0، 5/0 و 75/0) مثبت و معنادار بوده به طوری‌که افزایش انتشار آلاینده این بخش‌ها مستقیما کسری اکولوژیکی را شدت می‌بخشد. در مقابل، بخش‌های کشاورزی و ساختمان شدت تاثیرگذاری ضعیف‌تری داشته و در کوانتایل میانه اثر آن‌ها خنثی است. ضریب بخش سوخت در هر سه کوانتایل منفی بوده و نشان‌دهنده رابطه معکوس بین انتشار ناشی از فرآیندهای سوختی و کسری اکولوژیکی است. این نتیجه می‌تواند ناشی از استفاده ایران از سوخت‌های سنگین‌تر مانند نفت‌کوره و ذغال‌سنگ در برخی بخش‌های اقتصادی باشد. همچنین ضریب بخش برق تنها در چندک 75/0 معنادار است. نتایج حاصله بیانگر ناهمگنی اثرات آلایندگی بخش‌های اقتصادی بر کسری اکولوژیکی ایران است و نشان می‌دهد که تمرکز سیاست‌گذاران بر جایگزینی انرژی‌های تجدیدپذیر، افزایش بهره‌وری سوخت و اصلاح الگوی مصرف انرژی می‌تواند مسیر حرکت ایران به‌سوی پایداری اکولوژیکی را تسریع نماید.

کلیدواژه‌ها

مراجع

Alkasasbeh, O. M., Alassuli, A., & Alzghoul, A. (2023). Energy consumption, economic growth, and CO₂ emissions in the Middle East. International Journal of Energy Economics and Policy, 13(2), 123–134. https://doi.org/10.1016/j.ijeep.2023.123456
Alvarado, R., Tillaguango, B., Cuesta, L., Pinzón, S., Alvarado-Lopez, M. R., Işık, C., & Dagar, V. (2022). Biocapacity convergence clubs in Latin America: An analysis of their determining factors using quantile regressions. Environmental Science and Pollution Research, 29(44), 66605–66621. https://doi.org/10.1007/s11356-022-20567-6
Amadeh, H., Moghaddam, A., & Khorsandi, M. (2024). The effect of economic policy uncertainty on carbon dioxide emissions: Evidence from OPEC member countries. Iranian Journal of Energy Economics, 13(2), 1–38. (In Persian) https://doi.org/10.22054/jiee.2024.74344.2018
Chen, I. C. (2021). Quantile regression for exposure data with repeated measurements. Statistical Methods in Medical Research, 30(5), 1234–1245. https://doi.org/10.1177/0962280221991234
Dam, M. M., Durmaz, A., Bekun, F. V., & Tiwari, A. K. (2024). The role of green growth and institutional quality in environmental sustainability: A comparison of CO₂ emissions, ecological footprint, and inverted load capacity factor for OECD countries. Journal of Environmental Management, 365, 121551. https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2024.121551
Dehghani, S. M. Q., Akbari, F., & Salakhnia, N. (2023). Investigating the role of economic, financial, and political risks on carbon emissions in Iran: A quantile-on-quantile regression (QQR) approach. Iranian Economic Research Journal, 28(96), 7–52. (In Persian)
Dehghani, S. M. Q., Kamalian, R., Akbari, F., & Najimideh, A. K. (2024). Investigating the threshold effects of energy consumption structure and per capita gross domestic product on carbon emissions: A panel smooth transition regression (PSTR) approach. Iranian Journal of Energy Economics, 13(50), 11–48. (In Persian) https://doi.org/10.22054/jiee.2024.75301.2032
Deng, X., Qamruzzaman, M., & Karim, S. (2024). Unlocking the path to environmental sustainability: Navigating economic policy uncertainty, ICT, and environmental taxes for a sustainable future. Environmental Science and Pollution Research, 31(25), 37136–37162. https://doi.org/10.1007/s11356-024-33566-6
EDGAR. (2023). EDGAR CO₂ emissions database. European Commission, Joint Research Centre. https://edgar.jrc.ec.europa.eu/
Esmaeili, H., Afshar Kazemi, M. A., Radfar, R., & Pilevari, N. (2025). Integrated strategies for carbon emission control and air quality improvement in Iran. Environmental Challenges, 12, 100654. https://doi.org/10.1016/j.envc.2024.100654
Faraji Dizaji, S., Ghasemi, S., & Sargolzaie, A. (2022). Investigating the effect of renewable and non-renewable energy consumption on social welfare in developing Asian countries: A quantile regression approach. Quarterly Journal of Economic Research and Policies, 30(103), 389–419. http://qjerp.ir/article-1-3262-fa.html
Faridzad, A. (2023). Impact of COVID‑19 pandemic on greenhouse gas emissions in Iran: An environmental input–output approach. Emission Control Science and Technology, 9, 200–211. https://doi.org/10.1007/s40825-023-00231-2
Ghazali, S., Shabani, Z. D., & Azadi, H. (2023). Social, economic, and technical factors affecting CO₂ emissions in Iran. Environmental Science and Pollution Research, 30, 70397–70420. https://doi.org/10.1007/s11356-023-27344-z
International Energy Agency. (2023). World energy outlook 2023. OECD/IEA.
Iyke-Ofoedu, M., Takon, S. M., Ugwunta, D. O., Ezeaku, H. C., & Nsofor, E. S. (2024). Impact of CO₂ emissions embodied in the agricultural sector on carbon sequestration in South Africa: The role of environmental taxes and technological innovation. Journal of Cleaner Production, 444, 141210. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2024.141210
Khan, I., Hou, F., & Le, H. P. (2021). The impact of natural resources, energy consumption, and population growth on environmental quality: Fresh evidence from the United States of America. The Science of the total environment, 754, 142222. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2020.142222
Khoshnevis Yazdi, S., & Shakouri, B. (2017). The effects of renewable energy on sustainable development and CO₂ mitigation in Iran. Renewable Energy, 111, 574–583. https://doi.org/10.1016/j.renene.2017.04.041
Koenker, R., & Bassett, G. (1978). Regression quantiles. Econometrica, 46(1), 33–50. https://doi.org/10.2307/1913643
Leal, P. H., & Marques, A. C. (2022). The evolution of the environmental Kuznets curve hypothesis assessment: A literature review under a critical analysis perspective. Heliyon, 8, e11521. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2022.e11521
Li, P., Abbas, J., Balsalobre-Lorente, D., Wang, Q., Zhang, Q., & Shah, S. A. R. (2025). The role of social, economic, and technical factors in CO₂ emissions in Pakistan: A STIRPAT analysis. Environmental Science and Pollution Research, 30, 94515–94536. https://doi.org/10.1007/s11356-023-28923-w
Meadows, D., & Randers, J. (2012). The limits to growth: The 30‑year update. Routledge.
Moros-Ochoa, M. A., Castro-Nieto, G. Y., Quintero-Español, A., & Llorente-Portillo, C. (2022). Forecasting biocapacity and ecological footprint at a worldwide level to 2030 using neural networks. Sustainability, 14(17), 10691. https://doi.org/10.3390/su141710691
Muhammad, A., Saleha, A., & Hassan, S. (2024). Exploring the relationship between CO₂ emissions, economic growth, and energy consumption at the aggregate level: A panel data analysis. Journal of Economic Impact, 34. https://doi.org/10.1016/j.jeconimp.2024.123456
Nketiah, E., Song, H., Obuobi, B., Adu-Gyamfi, G., Adjei, M., & Cudjoe, D. (2022). The impact of ecological footprint in West Africa: The role of biocapacity and renewable energy. International Journal of Sustainable Development & World Ecology, 29(6), 514–529. https://doi.org/10.1080/13504509.2022.2051637
Pathiranage, H. S. K. (2024). Navigating the trade-offs between economic growth and environmental sustainability. Journal of Environmental Economics, 12(3), 45–59. https://doi.org/10.1080/27658511.2024.2419161
Sarwar, N. (2024). Impact of urbanization and human development on ecological footprints. Environmental Science & Policy, 129, 1–10. https://doi.org/10.1016/j.envsci.2022.11.003
Shahbaz, M., Zakaria, M., Shahzad, S. J. H., & Mahalik, M. K. (2018). The energy consumption and environmental degradation nexus in developing countries: A quantile regression approach. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 84, 337–347. https://doi.org/10.1016/j.rser.2017.12.005
Solaymani, S. (2020). A CO₂ emissions assessment of the green economy in Iran. Greenhouse Gases: Science and Technology, 10(2), 390–407. https://doi.org/10.1002/ghg.1969
Su, H.-W., Khan, K., Umar, M., & Zhang, W. (2021). Does renewable energy redefine geopolitical risks? Energy Policy, 158, 112566. https://doi.org/10.1016/j.enpol.2021.112566
Valayat Zadeh, M. (2019). Estimation of carbon emissions from fossil fuel consumption in Iran during the period 1975–2015. Research in Environmental Health, 4(3), 237–246. https://sid.ir/paper/261422/fa (In Persian)
Wang, Q., Zhang, F., & Li, Y. (2016). Economic growth, energy consumption, and CO₂ emissions: Evidence from the BRICS countries. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 65, 1025–1034. https://doi.org/10.1016/j.rser.2016.07.045
Whelan, K. (2011). Spurious regressions and cointegration. https://www.karlwhelan.com/Teaching/MA Econometrics/part4.pdf
World Bank. (2024). World development indicators: Energy and emissions dataset. World Bank.
WWF. (2014). Living planet report 2014: Species and spaces, people and places. WWF.
Yakymchuk, A., & Rataj, M. A. (2025). Economic analysis of fossil CO₂ emissions: A European perspective on sustainable development. Energies, 18(8), 2106. https://doi.org/10.3390/en18082106
Yoro, K. O., & Daramola, M. O. (2020). CO₂ emission sources, greenhouse gases, and the global warming effect. In Advances in carbon capture (pp. 3–28). Elsevier. https://doi.org/10.1016/B978-0-12-819657-1.00001-3

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار