حکمرانی سازگار جنگل‌های هیرکانی؛ کاهش اثرات آشفتگی ناشی از بهره‌برداری بر خاک جنگل

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران

2 گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران.

چکیده

حکمرانی سازگار خاک جنگل‌های هیرکانی، مستلزم شناخت دقیق پیامدهای بهره‌برداری بر خاک جنگل است. این پژوهش اثرات عملیات چوبکشی را بر ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی خاک در بازه‌های زمانی ۷، ۱۰، ۱۵ و ۲۰ سال (میان مدت)، پس از بهره‌برداری و تحت سطوح مختلف تردد (کم، متوسط، زیاد و دپو) در جنگل‌های هیرکانی (خیرود) مورد مطالعه قرار داد. خصوصیات فیزیکی (وزن مخصوص ظاهری، تخلخل، مقاومت به نفوذ، رطوبت و بافت خاک)، شیمیایی خاک (کربن آلی، نیتروژن، C/N وpH ) با استفاده از تجزیه واریانس و آنالیز چند متغیره (PCA) در نرم‌افزارهای SPSS و SAS JMPانجام شد. یافته‌ها نشان داد وزن مخصوص ظاهری خاک و مقاومت به نفوذ در مسیرهای چوبکشی نسبت به مناطق شاهد بصورت معنی‌داری افزایش یافته، ولی تخلخل و رطوبت خاک کاهش معنی‌داری داشته‌اند. عناصر شیمیایی خاک شامل محتوای کربن آلی و نیتروژن خاک کاهش یافته و خاک در مسیرهای چوبکشی اسیدی‌تر شده بود. تحلیل PCA تأیید کرد که فشردگی خاک و شاخص‌های وزن مخصوص ظاهری، مقاومت به نفوذ با میزان رطوبت، کربن، نیتروژن و اسیدیته خاک، همبستگی منفی و با سنین بهره‌برداری و شدتهای بالای تردد همبستگی مثبت دارند و مهم‌ترین علت تفاوت خاک، بین مناطق تخریب ‌شده و دست‌نخورده جنگل می‌باشند. اگرچه پس از سپری شدن دو دهه، روند بهبود قابل رویت بود، ولی خاک مسیرهای چوبکشی در مناطق با تردد شدیدتر به سطح مناطق دست‌نخورده جنگل بازنگشته است. این نتایج بر ضرورت حکمرانی یکپارچه و اکوسیستم‌محور تأکید دارد. تدوین استانداردهای فنی برای کاهش تردد، استفاده از ماشین‌آلات کم‌فشار، زمان‌بندی عملیات بر اساس شرایط رطوبتی خاک و مشارکت فعال بهره‌برداران در مدیریت پایدار عرصه‌های جنگلی، از راهکارهای مناسب برای کاهش این صدمات می‌باشد.

کلیدواژه‌ها

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار