حکمرانی منابع طبیعی

حکمرانی منابع طبیعی

تدوین راهبردهای بلندمدت آب توسط هم‌اندیشی خبرگان با توجه به اسناد بالادستی در جهت حکمرانی آب کشور

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه حکمرانی آب، دانشکده حکمرانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2 گروه مهندسی عمران آب، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.
3 مرکز ملی آگاهی عمومی علم استرالیا، دانشگاه ملی استرالیا، کانبرا، استرالیا.
چکیده
نظام فعلی مدیریت منابع آب ایران از 70 سال پیش آغاز شده و در بستر شرایط خاص تاریخی و اجتماعی کشور تکامل یافته است. قبل از دهۀ پنجاه هیچ‌ اقدامی در کشور دربارۀ تدوین یک برنامۀ جامع آب که افق درازمدت را در توسعه و حکمرانی آب ترسیم کند و ارائه دهد صورت نگرفته بود و برنامه‌های توسعۀ منابع آب در قالب برنامه‌های هفت‌ساله و سپس برنامه‌های پنج‌ساله تهیه می‌شد که منحصر به تعدادی از طرح‌های توسعه بود. هدف این مقاله، ارائۀ نتایج و دستاوردهای تحقیقات در زمینۀ شناسایی و تحلیل وضعیت بخش آب کشور و در نهایت ارائۀ راهبردهای اجرایی برای تدوین سند راهبردهای بلندمدت بخش آب کشور و تنظیم قانون در مجلس شورای اسلامی است. روش‌شناسی به‌کار‌رفته در این پژوهش برمبنای مصاحبه، پرسشنامه و برگزاری جلسات هم‌اندیشی با 44 نفر از خبرگان آب کشور از وزارت نیرو، شرکت مدیریت منابع آب ایران، وزارت جهاد کشاورزی، سازمان محیط زیست، سازمان هواشناسی کشور، وزارت کشور، سازمان مدیریت بحران کشور، اندیشکدۀ تدبیر آب ایران، شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور، سازمان برنامه و بودجۀ کشور، مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، شرکت‌های بخش خصوصی و هشت دانشگاه مطرح کشور و چارچوب SWOT برای تجزیه‌وتحلیل نتایج است. با توجه به مقادیر امتیازهای موزون محاسبه‌شده برای عوامل درونی و بیرونی، نشان داده شد که موقعیت تدافعی وجود دارد و می‌توان راهبردهای متنوعی را تدوین کرد تا تهدیدها و ضعف‌های موجود در بخش آب کشور را به حداقل رساند. همچنین چشم‌انداز و بیانیۀ ارزش و 23 راهبرد برای سند راهبردهای بلندمدت آب تعریف و پیشنهاد شد. سپس راهبردهای پیشنهادی اولویت‌بندی شدند. بنابراین نظر به اهمیت مدیریت آب کشور براساس اصول حکمرانی مطلوب در چشم‌انداز معرفی‌شده و راهبردهای پیش‌گفته، جهت‌گیری مجلس شورای اسلامی در تدوین قوانین بخش آب باید ناظر به «قانون ارتقای شورای عالی آب»، «قانون شفافیت» برای سیاستگذاری آب کشور و «قانون ایجاد وب‌سرویس اطلاعات» برای تسهیل دسترسی به اطلاعات آب‌وهوا، شفاف‌سازی و مواجهه با تعارض منافع در مجلس شورای اسلامی باشد.
کلیدواژه‌ها

حب وطن,محمد , حیدری,نادر , جعفری,بهیه , ارشدی,محمد , لطفی,سارا و ضرغامی,مهدی . (1399). تحلیل راهبردی برای بهبود کارکرد و اقتدارشورایعالی آب با استفاده از روش SWOT. تحقیقات منابع آب ایران, 16(4), 15-30.
قطبی زاده,مهسا , باقری,علی و مدنیان,غلامرضا . (1400). ارزیابی ظرفیت سازگاری قوانین آب ایران به تغییرات محیطی. تحقیقات منابع آب ایران, 17(4), 79-100.
کرمی,حمیدرضا و عفتی,محمد . (1396). ارزیابی آثار اقتصادی- اجتماعی طرح­ طوبی در استان لرستان. روستا و توسعه, 16(2), 111-132.
یادگاری,آمنه , یوسفی,علی و امینی,امیر مظفر . (1397). تحلیل نهادی ساختار حکمرانی آب در ایران: مطالعه ی حوضه ی زاینده رود. تحقیقات منابع آب ایران, 14(1), 184-197.
Arabic Republic of Egypt Ministry of Water Resources and Irrigation. (2017). National Water Resources Plan for Egypt.
Addink, H. (2019). Good governance: Concept and context, Oxford University Press.
Davari, D., & Shanehsazzadeh M.H. (2010). Strategic Management from Theory to Practice, Molefin Athena, first edition, 383. (In Persian).
Benzaghta, M. A., Elwalda, A., Mousa, M. M., Erkan, I., & Rahman, M. (2021). SWOT Analysis Applications: An integrative literature review. Journal of Global Business Insights6(1), 54-72.
Development and Foresight Research Center of the Country Program and Budget Organization. (2016). Analysis and explanation of the Water Sector in Iran's Development Planning, The Collection of Studies of Seventy Years of Development Planning in Iran, 5. (In Persian).
Elavarasan, R. M., Afridhis, S., Vijayaraghavan, R. R., Subramaniam, U., & Nurunnabi, M. (2020). SWOT Analysis: A framework for comprehensive evaluation of drivers and barriers for renewable energy development in significant countries. Energy Reports, 6, 1838-1864.
Gal, Adiv. (2023). Strengths, weaknesses, opportunities and threats: A SWOT analysis of a long-term outdoor environmental education program in Israel. Journal of Outdoor and Environmental Education, 1-19.
Government of Pakistan Ministry of Water Resources. (2018). National Water Policy for Pakistan.
Ghotbizadeh, M., Bagheri, A., Madanian, G. (2021). Assessing the Adaptation Capacity of Iran's Water laws to Environmental Changes. Iran Water Resources Research Journal. (In Persian).
Gurl, E. (2017). SWOT Analysis: A Theoretical Review.
HobeVatan, M., Heydari, N., Jafari, B., Arshadhi, M., Lotfi, S., & Zarghami, M. (2019). Development of a Strategic Analysis Model to Improve the Function and Authority of the Supreme Water Council using the SWOT Method. Iranian Water Resources Research Journal,16 (4), 15-30. (In Persian).
Karami, H. Efti, M. (2012). Evaluation of social-economic effects of Tubi project in Lorestan province. Village and Development Quarterly, 16(2):111-132. (In Persian).
Pahl-Wostl, C., Knieper, C., Lukat, E., Meergans, F., Schoderer, M., Schütze, N., & Vidaurre, R. (2020). Enhancing the Capacity of Water Governance to Deal with Complex Management Challenges: A framework of Analysis. Environmental Science & Policy, 107, 23-35.
Presidency of the Republic of Turkey residency of Strategy and Budget. (2023). Eleventh Development Plan of Turkey.
Ministry of Energy. (1995). Studies of Comprehensive National Water Management Strategies. (A). (In Persian).
Ministry of Energy. (1996). Studies of Comprehensive National Water Management Strategies. (C). (In Persian).
NSW Department of Planning, Industry and Environment. (2021). Draft NSW Water Strategy.
Research Center of the Islamic Council. (1994). The letter of Approval of the Board of Ministers regarding the long-term Development Strategies of the Country's Water Resources. (In Persian).
Ojha, D., Patel, P. C., & Sridharan, S. V. (2020). Dynamic Strategic Planning and Firm Competitive Performance: A Conceptualization and an Empirical Test. International Journal of Production Economics, 222, 107509.
U.S. Government Global Water Strategy. (2017).
Vice President of Strategic Planning and Supervision. (2013). Pathology of Development Programs after the Islamic Revolution. (In Persian).
Yadgari, A., Yousefi. A, & Amini.A.M. (2017). Institutional analysis of water governance structure in Iran: study of Zayandeh River basin. Iranian Journal of Water Resources Research 14(1): 184-197. (In Persian).