هدف: پژوهش حاضر با هدف تبیین سازوکارهای نهادی و سیاسی مؤثر بر ناکامی برنامه‌های احیای دریاچه ارومیه و چگونگی شکل‌گیری و تداوم عدم همکاری میان بازیگران نظام حکمرانی آب انجام شده است. تداوم بحران، با وجود اجرای برنامه‌های گسترده احیا، ضرورت بررسی قواعد حاکم بر تعامل بازیگران، اعتبار تعهدات و انگیزه‌های همکاری را فراتر از راهکارهای صرفاً فنی آشکار می‌سازد. روش پژوهش: این پژوهش با رویکرد کیفی و جهت‌گیری تفسیری - تبیینی، از نظریه بازی‌ها به‌عنوان چارچوب تحلیل تعاملات راهبردی بهره گرفته است. داده‌ها از طریق ۱۶ مصاحبه عمیق نیمه‌ساختاریافته با کنشگران کلیدی در سطوح ملی، استانی و محلی و یک گفت‌وگوی گروهی با ۲۰ زن روستایی مشارکت‌کننده در طرح‌های احیا گردآوری شدند. مشارکت‌کنندگان با نمونه‌گیری هدفمند و راهبرد بیشترین تنوع انتخاب شدند و فرایند گردآوری داده‌ها تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. داده‌ها با تلفیق تحلیل مضمون و ردیابی فرایند، برای شناسایی الگوهای رفتاری و بازسازی توالی تصمیم‌های سیاستی، واکنش بازیگران و پیامدهای اجرایی تحلیل شدند. یافته‌ها: یافته‌ها نشان داد ناپایداری سیاستی، تداخل وظایف نهادی، ضعف ضمانت اجرا، ترجیح منافع کوتاه‌مدت، سیاسی شدن بحران و امنیتی شدن مسئله، اعتبار تعهدات و اعتماد متقابل را تضعیف کرده‌اند. این عوامل با افزایش هزینه همکاری یک‌جانبه و کاهش هزینه تخلف، نظام حکمرانی آب را در تعادلی غیربهینه تثبیت کرده‌اند؛ وضعیتی که در آن عدم همکاری برای بازیگران در کوتاه‌مدت عقلانی‌تر است، اما در بلندمدت به تشدید بحران و تخریب منابع مشترک می‌انجامد، همچنین ادراک تقابلی از رابطه معیشت و حفاظت محیط‌زیست، امکان توافق بر منافع مشترک را محدود می‌کند. نتیجه‌گیری: نتایج نشان می‌دهد تغییر ادراک بازیگران از روابط حاصل‌جمع صفر به غیرصفر و اجرای مداخلات فنی، بدون اصلاح قواعد نهادی، برای تحقق همکاری پایدار کافی نیست. برون‌رفت از بن‌بست احیا مستلزم تثبیت تعهدات حقوقی الزام‌آور، تقویت ضمانت اجرا، ایجاد سازوکار تنظیم‌گر فرابخشی با استقلال عملیاتی و پاسخ‌گویی، جبران عادلانه هزینه‌های گذار و مشارکت واقعی جوامع محلی است تا همکاری به راهبردی عقلانی و پایدار تبدیل شود.
افسری، ع.، حاجی ناصری، س.، فاضلی، م.، و فیرحی، د. (۱۳۹۶). مدل داده‌بنیاد بررسی جامعه‌شناختی حکمرانی آب در بحران دریاچه ارومیه. مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی (مطالعات راهبردی جهانی‌شدن)، ۷(۲۵)، ۵۳–۷۲. https://sspp.iranjournals.ir/article_29726.html
اسکوهی، م.، و اسماعیلی، ک. (۱۴۰۰). تحلیلی بر نظریه‌های حکمرانی و مدیریت منابع آب در ایران. فصل‌نامه آب و توسعه پایدار، ۸(۱)، ۱–۱۰. https://doi.org/10.22067/jwsd.v8i1.88216
اسمعیل‌زاده، س.، پرورش‌ریزی، ع.، و میان‌آبادی، ح. (۱۴۰۰). مسئله‌شناسی و ارزیابی خط‌مشی ستاد احیای دریاچه ارومیه. مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی (مطالعات راهبردی جهانی‌شدن)، ۱۱(۳۸)، ۳۸–۵۹. https://sid.ir/paper/1056625/fa
امین‌فنک، د.، رضایی، ر.، و زینال‌زاده، ک. (۱۴۰۲). شناسایی و تبیین موانع حفاظت از منابع آب در حوزه آبریز دریاچه ارومیه: یک پژوهش کیفی. تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، ۵۴(۱)، ۷۳–۸۸. https://doi.org/10.22059/ijaedr.2022.342469.669146
بنی‌طالبی دهکردی، م.، و رضایی، ح. (۱۴۰۱). کاربرد نظریه بازی‌ها در حل مناقشه آبی حوزه دریاچه ارومیه. دانش آب و خاک، ۳۲(۴)، ۱۴۷–۱۶۸. https://doi.org/10.22034/ws.2021.12353
راه‌دان، ع.، قربانی، م.، احمدآلی، خ.، ضرغامی، م.، و مهرابی، ع. (۱۴۰۳). تحلیل شبکه روابط سازمانی در راستای تحلیل نظام حکمرانی منابع آب اصفهان. حکمرانی منابع طبیعی، ۱(۳)، ۲۱۹–۲۳۷. https://doi.org/10.22059/jnrg.2024.384822.1025
سیده‌آل‌محمد، ب.، ملک‌محمدی، ا.، یاوری، م.، و یزدان‌پناه، م. (۱۳۹۳). سیاستگذاری حکمرانی و مدیریت پایدار منابع سرزمین در حوزه آبخیز ارومیه. راهبرد، ۲۳(۷۲)، ۱۵۱–۱۷۹. https://www.magiran.com/p1422647
صفا، ل.، رضایی، ر.، مهربان، ر.، و نعمتی، ز. (۱۴۰۵). حکمرانی پایدار تالاب‌ها از طریق هم‌بست نظام‌های اجتماعی و اکولوژیک: ارائه الگوی گذار به معیشت‌های سازگار (مورد مطالعه: دریاچه ارومیه). حکمرانی منابع طبیعی، ۳(۲)، ۵۸–۷۷. https://doi.org/10.22059/jnrg.2026.411124.1095
کیانی، م.ع.، و دهقان‌پور فراشاه، ا. (۱۴۰۵). تحلیل وضعیت حکمرانی آب در ایران از منظر پیامدهای اجتماعی انتقال آب بین‌حوزه‌ای. حکمرانی منابع طبیعی، ۳(۲)، ۷۸–۹۶. https://doi.org/10.22059/jnrg.2026.410584.1090
نیکدل، ن.، بنی‌فاطمه، ح.، و عباس‌زاده، م. (۱۴۰۱). تحلیل روایی نخبگان علمی و سیاسی از بحران دریاچه ارومیه. جامعه‌شناسی اقتصادی و توسعه، ۱۱(۱)، ۱–۳۰. https://doi.org/10.22034/jeds.2022.34723.1268
Afsari, A., Haji Naseri, S., Fazeli, M., & Feirahi, D. (2018). A sociological examination of water governance in Lake Urmia crisis: Grounded theory model. Strategic Studies of Public Policy, 7(25), 53–72. (In Persian). https://sspp.iranjournals.ir/article_29726.html
Ahmadaali, J., Barani, G.-A., Qaderi, K., & Hessari, B. (2018). Analysis of the effects of water management strategies and climate change on the environmental and agricultural sustainability of Urmia Lake Basin, Iran. Water, 10(2), Article 160. https://doi.org/10.3390/w10020160
Ahmadi, S., & Akbarzadeh, M. (2018). Political-security impacts of drying of Lake Urmia. Geopolitics Quarterly, 14(3), 95–127. (In Persian). https://journal.iag.ir/article_81750.html
Alemohammad, S., Malekmohammadi, B., Yavari, A. R., & Yazdanpanah, M. (2014). Policy-making for sustainable governance and land resources management in Urmia Basin. Strategy, 23(3), 151–179. (In Persian). https://rahbord.csr.ir/article_124536_en.html
AminFanak, D., Rezaei, R., & Zeinalzadeh, K. (2023). Identifying and explaining barriers to water-resources conservation in the Lake Urmia Basin: A qualitative study. Iranian Journal of Agricultural Economics and Development Research, 54(1), 73–88. (In Persian). https://doi.org/10.22059/ijaedr.2022.342469.669146
Banitalebi Dehkordi, M., & Rezaie, H. (2022). Application of game theory, in order to conciliate Urmia Lake Basin water conflict. Water and Soil Science, 32(4), 147–168. (In Persian). https://doi.org/10.22034/ws.2021.12353
Esmailzadeh, S., Parvaresh Rizi, A., & Mianabadi, H. (2021). Problem cognition and policy evaluation of Urmia Lake Restoration Program. Strategic Studies of Public Policy, 11(38), 38–58. (In Persian). https://sspp.iranjournals.ir/article_245342_en.html
Faraji, D., Olian, M., & Fathi, A. (2018). Future perspectives on the regional impact of Urmia Lake drought with a political approach. Geography and Territorial Spatial Arrangement, 8(27), 37–54. (In Persian). https://doi.org/10.22111/gaij.2018.4089
Ganjalipour, K., & Kianpour, M. (2026). Reassessing the Fair Water Distribution Law through the lens of water governance. Natural Resources Governance, 3(1), 115–138. (In Persian). https://doi.org/10.22059/jnrg.2026.409985.1085
Gintis, H. (2009). Game theory evolving: A problem-centered introduction to modeling strategic interaction (2nd ed.). Princeton University Press. https://doi.org/10.2307/j.ctvcm4gjh
Khazaei, B., Khatami, S., Alemohammad, S. H., Rashidi, L., Wu, C., Madani, K., Kalantari, Z., Destouni, G., & Aghakouchak, A. (2019). Climatic or regionally induced by humans? Tracing hydro-climatic and land-use changes to better understand the Lake Urmia tragedy. Journal of Hydrology, 569, 203–217. https://doi.org/10.1016/j.jhydrol.2018.12.004
Kiani, M. A., & Dehghanpour Farashah, A. (2026). Analysis of water governance in Iran from the perspective of the social consequences of inter-basin water transfers. Natural Resources Governance, 3(2), 78–96. (In Persian). https://doi.org/10.22059/jnrg.2026.410584.1090
Mirnezami, S. J., Molle, F., & Talebi Eskandari, S. (2024). Chronicle of a disaster foretold: The politics of restoring Lake Urmia (Iran). World Development, 182, Article 106713. https://doi.org/10.1016/j.worlddev.2024.106713
Molaei, A. (2020). Challenges of the legal strategy for restoring Lake Urmia. Majlis and Rahbord, 27(104), 69–93. (In Persian). https://doi.org/10.22034/mr.2020.424
Nikdel, N., Banifatemeh, H., & Abbaszadeh, M. (2022). Narrative analysis of the Iranian scientific and political elites on the water crisis of Urmia Lake. Journal of Economic & Developmental Sociology, 11(1), 1–30. (In Persian). https://doi.org/10.22034/jeds.2022.34723.1268
Osborne, M. J., & Rubinstein, A. (1994). A course in game theory. MIT Press.
Oskouhi, M., & Esmaili, K. (2021). Analysis of governance theories and water resources management in Iran. Journal of Water and Sustainable Development, 8(1), 1–10. (In Persian). https://doi.org/10.22067/jwsd.v8i1.88216
Ostrom, E. (1990). Governing the commons: The evolution of institutions for collective action. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511807763
Radmehr, A. (2025). Agricultural water-governance and policymaking model: An approach toward sustainable development. Natural Resources Governance, 1(4), 319–338. (In Persian). https://doi.org/10.22059/jnrg.2025.389981.1028
Rahbarqazi, M., & Taleihur, R. (2024). Challenges of water governance in Iran: Analyzing causes and consequences from a grounded theory perspective. Political Quarterly, 54(3), 415–438. (In Persian). https://doi.org/10.22059/jpq.2024.380935.1008202
Rahehdan, A., Ghorbani, M., Ahmadaali, K., Zargami, M., & Mehrabi, A. A. (2024). Analysis of organizational relationship networks for examining the water-resources governance system in Isfahan. Natural Resources Governance, 1(3), 219–237. (In Persian). https://doi.org/10.22059/jnrg.2024.384822.1025
Safa, L., Rezaei, R., Mehraban, R., & Nemati, Z. (2026). Sustainable wetland governance through the social–ecological systems nexus: A model for transitioning to compatible livelihoods (Case study: Lake Urmia). Natural Resources Governance, 3(2), 58–77. (In Persian). https://doi.org/10.22059/jnrg.2026.411124.1095
Shapley, L. S. (1953). A value for n-person games. In H. W. Kuhn & A. W. Tucker (Eds.), Contributions to the theory of games (Vol. 2, pp. 307–318). Princeton University Press. https://doi.org/10.1515/9781400881970-018
Taherkhani, S. (2011). An introduction to game theory. Journal of Foreign Policy, 25(1), 219–242. (In Persian). https://www.magiran.com/p902863
Taraghi, M., Yoder, L., Brondizio, E. S., Ghorbanpour, A. K., Mianabadi, H., & Hessari, B. (2025). From abundance to aridity: The institutional drivers behind Lake Urmia's decline. Environmental Development, 55, Article 101205. https://doi.org/10.1016/j.envdev.2025.101205
پورقنبر، میلاد و دین پرستی صالح، فائز. (1405). تحلیل شکست حکمرانی آب در احیای دریاچه ارومیه: تبیینی بر اساس نظریه بازی‌ها. حکمرانی منابع طبیعی، 3(3)، 1–28. https://doi.org/10.22059/jnrg.2026.416061.1111
MLA
پورقنبر، میلاد، و دین پرستی صالح، فائز. "تحلیل شکست حکمرانی آب در احیای دریاچه ارومیه: تبیینی بر اساس نظریه بازی‌ها"، حکمرانی منابع طبیعی، 3، 3، 1405، 1–28. doi: 10.22059/jnrg.2026.416061.1111
HARVARD
پورقنبر، میلاد، و دین پرستی صالح، فائز. (1405). 'تحلیل شکست حکمرانی آب در احیای دریاچه ارومیه: تبیینی بر اساس نظریه بازی‌ها'، حکمرانی منابع طبیعی، 3(3), pp. 1–28. doi: 10.22059/jnrg.2026.416061.1111
CHICAGO
پورقنبر، میلاد و دین پرستی صالح، فائز، "تحلیل شکست حکمرانی آب در احیای دریاچه ارومیه: تبیینی بر اساس نظریه بازی‌ها." حکمرانی منابع طبیعی، 3 3 (1405): 1–28, doi: 10.22059/jnrg.2026.416061.1111
VANCOUVER
پورقنبر میلاد، دین پرستی صالح فائز. تحلیل شکست حکمرانی آب در احیای دریاچه ارومیه: تبیینی بر اساس نظریه بازی‌ها. حکمرانی منابع طبیعی. 1405;3(3):1–28. doi: 10.22059/jnrg.2026.416061.1111
